De componist

Franz Joseph Haydn, geboren 31 maart 1732 te Rohrau, had zijn muzikale aanleg van zijn vader geërfd. Al op 5-jarige leeftijd ontving hij van zijn neef Joann Matthias Frank zijn eerste muziekonderricht, gevolgd door de aanstelling tot koorknaap enkele jaren later door de keizerlijke kapelmeester in Wenen, Von Reuter. Ondanks de gebrekkige scholing in de jaren die volgden, schreef Haydn al snel tal van muziekstukken. Toen zijn sopraanstem hem in de steek liet en ontslag als koorknaap volgde zocht hij andere middelen om aan de kost te komen, o.a. het geven van muzieklessen.

Intussen ontving hij van zangleraar Porpora compositie-onderwijs. In 1755 kreeg Haydn de betrekking van directeur van de kapel van graaf Morzin aangeboden tegen een honorarium van 200 florijnen. Hij vestigde zich – inmiddels getrouwd – te Wenen. De betrekking bij graaf Morzin hield op en Haydn, 27 jaar oud, trad in dienst bij vorst Esterhazy die hem een klein orkest ter beschikking stelde.

Na de dood van deze vorst was Haydn 57 jaar oud en ontving een jaargeld van 1400 florijnen. Haydn kon nu – met behoud van salaris – gaan en staan waar hij wilde. Hij vertrok naar Londen. Daar maakte hij tijdens zijn eerste verblijf kennis met vele musici, w.o. violist en concertorganisator Peter Salomon. Van Salomon ontving hij een oud libretto ‘The Creation of the World’ dat mogelijk eerder voor Händel was bestemd, maar nooit door hem op muziek was gezet. Eenmaal terug in Wenen (1795) kwam Haydn in contact met de in Nederland geboren baron Gottfried van Swieten. Deze baron was diplomaat en bibliothecaris, een zeer ontwikkeld man en gepassioneerd muziekliefhebber met talloze contacten als promotor en sponsor in het Weense muziekleven. Haydn liet het libretto aan Van Swieten zien; deze vond het onderwerp zeer geschikt voor een groot oratorium. De baron vertaalde de tekst in het Duits en hield rekening met Haydns wens om de tekst zo beeldend mogelijk te maken. Ook adviseerde hij Haydn hoe verschillende gedeeltes gezet zouden moeten worden : aria, duet of koor.

In het najaar van 1796 ging Haydn aan het werk. Hij was geïnspireerd en genoot van het componeren van Die Schöpfung. Regelmatig raadpleegde hij baron Van Swieten wanneer kleine veranderingen in de tekst moesten worden aangebracht. “Ich habe nötig, oft mit dem Baron zu sprechen, um Änderungen an dem Texte machen zu können, und außerdem ist es für mich  ein Vergnügen, ihm verschiedene Nummern daraus zu zeigen, weil er ein tiefer Kenner ist, der selbst gute Musik gesetzt hat…”, zo schrijft Haydn in 1797.

Op 29 april 1798 werd Die Schöpfung in Wenen voor het eerst uitgevoerd onder leiding van de componist zelf en met Salieri achter de piano forte. De première was een groot succes bij het publiek dat grotendeels bestond uit edelen die tevens sponsoren waren geweest. Ongeveer een jaar later kon een breder publiek dit werk beluisteren. Ook toen was sprake van een enorm succes. Londen, Berlijn en Praag volgden. Het is Haydn gelukt een tijdloos onsterfelijk oratorium te componeren.

(Louise Hesp)

Comments are closed.